Του Πατριάρχη
Η Ευρώπη άργησε να καταλάβει πως οι εκλογές δεν απειλούνται μόνο από τανκς, πραξικοπήματα και στρατηγούς με μαύρα γυαλιά. Απειλούνται και από ψεύτικους λογαριασμούς, από εργοστάσια παραπληροφόρησης, από καλοστημένες εκστρατείες που εμφανίζονται ως «λαϊκή αγανάκτηση», ενώ στην πραγματικότητα είναι εισαγόμενη προπαγάνδα που δηλητηριάζει τη δημόσια ζωή. Το ψήφισμα της Ειδικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την «Ευρωπαϊκή Ασπίδα της Δημοκρατίας», έρχεται να βάλει (έστω και αργά) τάξη. Έρχεται να βάλει μια κόκκινη γραμμή ανάμεσα στον πολίτη που μιλάει ελεύθερα και στη μηχανή που παριστάνει τον πολίτη.
Η Επιτροπή ενέκρινε τις προτάσεις της με 20 ψήφους υπέρ, 9 κατά και 2 αποχές. Δηλαδή δεν μιλάμε δηλαδή για μια περιθωριακή εμμονή κάποιων γραφειοκρατών που ξύπνησαν ένα πρωί στις Βρυξέλλες και είπαν να σώσουν την Ευρώπη από το πληκτρολόγιο. Μιλάμε για μια καθαρή πολιτική πλειοψηφία, η οποία αναγνωρίζει πως η δημοκρατία στον ψηφιακό κόσμο χρειάζεται άμυνα, κανόνες και διαφάνεια. Το κείμενο της Επιτροπής αναφέρεται σε ξένες παρεμβάσεις, υβριδικές απειλές, παραπληροφόρηση, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και ανάγκη λογοδοσίας των πλατφορμών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Ρωσία ως κύρια εξωτερική απειλή για τη δημοκρατική ακεραιότητα της Ευρώπης.
Γιατί όμως γίνεται ειδική αναφορά στη Ρωσία;
Η Ρωσία, από το 2014 και ακόμη πιο συστηματικά μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, έχει επενδύσει μαζικά σε επιχειρήσεις επιρροής μέσω διαδικτύου. Φάρμες bots (οργανωμένοι ψεύτικοι λογαριασμοί), παράγουν και διαδίδουν περιεχόμενο σε πλατφόρμες όπως το Facebook, το X και το TikTok, με μοναδικό σκοπό να αποδυναμώσουν την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων πολιτών στις κυβερνήσεις τους, στην ΕΕ και στους δυτικούς θεσμούς. Δεν πρόκειται για θεωρία συνωμοσίας, γιατί είναι τεκμηριωμένη πραγματικότητα, επιβεβαιωμένη από ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών, ανεξάρτητους ερευνητές και τις ίδιες τις πλατφόρμες, ακόμα και από το Χ του Έλον Μασκ που θεωρεί πως θα έχει οικονομική ζημιά αν περιοριστούν οι ψεύτικοι λογαριασμοί . Αυτές οι φάρμες ψεύτικων λογαριασμών, παρεμβαίνουν σε εκλογές, προωθώντας υποψηφίους ή πολιτικές θέσεις που εξυπηρετούν ρωσικά συμφέροντα και ταυτόχρονα αποδυναμώνουν φιλοευρωπαϊκές και φιλοδημοκρατικές δυνάμεις. Επίσης υπονομεύουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, καλλιεργώντας μια αίσθηση αδυναμίας και αποτυχίας και διαφθοράς, γύρω από κοινοβούλια, δικαστήρια και κυβερνήσεις. Το σημαντικότερο είναι πως διαδίδουν fake news για κρίσιμα ζητήματα, από τις πολιτικές υγείας και μετανάστευσης έως την ενεργειακή κρίση και τις στρατιωτικές εξελίξεις, στοχεύοντας στη πόλωση και στην αποστασιοποίηση των πολιτών από τους θεσμούς τους.
Προφανώς δεν μιλάμε για ελευθερία λόγου αλλά για ψυχρό πόλεμο με νέα όπλα.
Σε αυτό διαφώνησε (και πάλι) ο Φειδίας Παναγιώτου, που είναι μέλος της ειδικής επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου, κάνοντας ακόμα ένα βιντεούι στο οποίο μιλάει για δήθεν φίμωση και περιορισμό της ελευθερίας λόγου. Ακόμα ένα σύνθημα, πιασάρικο και κατάλληλο για βίντεο λίγων δευτερολέπτων, που όλως τυχαίως για ακόμα μια φορά, στοιχίζεται με τις θέσεις του Έλον Μασκ και της Ρωσίας .
Η ελευθερία του λόγου προστατεύει ανθρώπους και δεν προστατεύει στρατιές ψεύτικων λογαριασμών, αυτοματοποιημένα δίκτυα, πληρωμένους αναμεταδότες προπαγάνδας και κρατικά εργαστήρια παραγωγής fake news. Δεν υπάρχει ανθρώπινο δικαίωμα του bot να παριστάνει τη γιαγιά από την Πάφο, τον φοιτητή από τη Θεσσαλονίκη ή τον αγανακτισμένο Ευρωπαίο πολίτη. Αυτό ακριβώς λέει και το κείμενο του ψηφίσματος της Επιτροπής, όταν τονίζει πως η ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης πρέπει να προστατεύεται, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για παράνομο περιεχόμενο ή υβριδικές επιχειρήσεις αυταρχικών καθεστώτων.
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό, γιατί η Ρωσία έχει επενδύσει συστηματικά στην παραπληροφόρηση, στην υπονόμευση θεσμών, στη διάδοση ψευδών ειδήσεων και στη δημιουργία σύγχυσης μέσα στις κοινωνίες της Ευρώπης. Δεν χρειάζεται να τους πείσει όλους, αλλά της αρκεί να κάνει τους πολίτες να μην πιστεύουν τίποτε και να θεωρούν πως όλα είναι στημένα, όλοι είναι ίδιοι, όλοι είναι διεφθαρμένοι και όλοι είναι ψεύτες. Εκεί γεννιέται η αμφιβολία και εκεί βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν φαινόμενα Φειδία. Η ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία έχει καταγράψει πως ξένες χώρες, κυρίως η Ρωσία αλλά και η Κίνα, χρησιμοποιούν ψηφιακές υποδομές για να χειραγωγούν και να παρεμβαίνουν στον δημόσιο χώρο της ΕΕ και των δυτικών χωρών.
Η «Ευρωπαϊκή Ασπίδα της Δημοκρατίας» δεν είναι λογοκρισία, αλλά προσπάθεια να ξέρει ο πολίτης αν μιλά με άνθρωπο ή με ρομπότ, αν διαβάζει άποψη ή κατασκευασμένη πληροφορία, αν μια πολιτική συζήτηση προκύπτει από την κοινωνία ή δημιουργείται από σκοτεινά κέντρα που θέλουν την Ευρώπη διαιρεμένη, φοβισμένη και αδύναμη.
Η ελευθερία του λόγου είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να παραδοθεί σε αλγόριθμους, τρολ και ρωσικά εργαστήρια παραπληροφόρησης.
