Του Πατριάρχη
Η νέα κινητικότητα στο κυπριακό αξίζει να παρακολουθείται με σοβαρότητα, αλλά όχι με ψευδαισθήσεις, γιατί αυτές μας έχουν οδηγήσει για μισό αιώνα στις μεγαλύτερες απογοητεύσεις.
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν κινείται, ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει να δείξει ότι το θέμα δεν έχει εγκαταλειφθεί και η Λευκωσία ορθώς δηλώνει έτοιμη για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Δυστυχώς όμως η πολιτική δεν επιβιώνει με προσδοκίες και ευχές, με συσχετισμούς, βούληση και πίεση και αυτά τα τρία στοιχεία στην παρούσα φάση είναι προβληματικά.
Ο ΟΗΕ βρίσκεται σε μία από τις πιο αδύναμες φάσεις της μεταπολεμικής του ιστορίας. Στην Ουκρανία παρακολουθεί τη Ρωσία να συνεχίζει την εισβολή για 5ο χρόνο, με το Συμβούλιο Ασφαλείας ουσιαστικά ακυρωμένο από το βέτο της Μόσχας. Στη Μέση Ανατολή ο ΓΓ περιορίζεται σε εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση, ανθρωπιστική πρόσβαση και τερματισμό της βίας, χωρίς πραγματική δυνατότητα επιβολής πολιτικής λύσης, λόγω του βέτο των ΗΠΑ.
Οι δηλώσεις είναι χρήσιμες για τα πρακτικά συνεδριάσεων αλλά δεν αρκούν για την επίτευξη λύσεων. Στο Κυπριακό, όπου η Τουρκία καταλαβαίνει μόνο από κόστος και όχι από ευγενικές διατυπώσεις, η αδυναμία αυτή έχει σημασία.
Η τουρκική πλευρά δεν δείχνει να εγκαταλείπει τον πυρήνα της σημερινής της θέσης για λύση δύο κρατών. Πρόκειται για έναν αμιγώς πολιτικό στόχο που ισοδυναμεί με νομιμοποίηση της εισβολής και de facto αναγνώρισης του ψευδοκράτους. Αυτή δεν είναι διαπραγματευτική θέση, αλλά είναι ικανοποίηση του τελικού αιτήματος.
Η ρητορική μπορεί να αλλάζει, μπορεί να γίνεται πιο προσεκτική όταν βολεύει την εικόνα της Άγκυρας, αλλά η ουσία παραμένει ίδια. Απαίτηση κυριαρχικής ισότητας, αναβάθμιση του ψευδοκράτους και απομάκρυνση από το συμφωνημένο πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Ακόμη και για μια άτυπη συνάντηση 5+1, ο Τουφάν Έρχιουρμαν θέτει όρους και προϋποθέσεις, μιλώντας για πρόοδο σε ΜΟΕ πριν από τη σύγκληση.
Η ΕΕ, από την άλλη, έχει την προσοχή της στραμμένη κυρίως στην Ουκρανία και δικαίως, γιατί εκεί κρίνεται η ασφάλεια της Ευρώπης απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία (εκτός κι αν τη βλέπει κανείς μέσα από ελληνικά γυαλιά) δεν είναι το πρόβλημα. Είναι μέρος της λύσης. Η Άγκυρα κρατά κλειδιά στα Στενά, στη διαχείριση των προσφυγικών ροών και στην ενεργειακή γεωπολιτική. Είναι κρίσιμη για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία αλλά και για τη βιωσιμότητα αυτής μετά τη σύναψή της. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, είναι αφελές να αναμένει κανείς ότι η ΕΕ θα πιέσει την Τουρκία για χάρη της Κύπρου.
Η γενναία ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη προς το Κίεβο και η προώθηση της ενταξιακής πορείας της Ουκρανίας και της Μολδαβίας δείχνουν πού βρίσκεται το στρατηγικό βάρος της Ένωσης. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Τουρκία προβάλλεται ως χρήσιμος συνομιλητής για τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς επιχειρεί να εμφανιστεί ως γέφυρα ανάμεσα στη Μόσχα και το Κίεβο.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Λευκωσία είναι «άοπλη». Το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί παραμένει η συμμετοχή της στην ΕΕ. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει λόγο στις ευρωτουρκικές σχέσεις, στα κονδύλια, στις αναβαθμίσεις, στις ειδικές σχέσεις και σε κάθε απόπειρα της Άγκυρας να αγοράσει προνόμια χωρίς να πληρώσει πολιτικό τίμημα. Η Τουρκία θέλει οφέλη από την Ευρώπη, αλλά συνεχίζει να κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος και αυτή η αντίφαση πρέπει να αξιοποιείται συστηματικά και όχι περιστασιακά.
Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Κύπρου και η ενίσχυση των σχέσεων με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ αναβαθμίζουν τον ρόλο μας. Η Λευκωσία δεν είναι πλέον μόνο ο αδύναμος κρίκος ενός άλυτου προβλήματος, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως σταθερό σημείο αναφοράς στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περιοχή όπου η σταθερότητα έχει γίνει δυσεύρετη.
Η πρωτοβουλία του ΟΗΕ μπορεί να οδηγήσει σε μια ακόμη δήλωση καλών προθέσεων, ίσως και σε μια άτυπη συνάντηση, αλλά η πραγματική επανέναρξη διαπραγματεύσεων, από το σημείο που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, απαιτεί κάτι που σήμερα δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Απαιτεί αλλαγή στάσης της Τουρκίας και διεθνή πίεση με περιεχόμενο. Μέχρι τότε, η Κύπρος οφείλει να κρατά ανοικτή την πόρτα της λύσης, παίζοντας όλα τα χαρτιά που διαθέτει, με πιο σημαντικό αυτό του μέλους της ΕΕ. Οι αυταπάτες στο Κυπριακό πληρώθηκαν πολλές φορές και συνήθως, ο λογαριασμός πληρώθηκε από εμάς.
