Του Πατριάρχη
Κατά τη χθεσινή κοινή παρουσίαση Τραμπ – Νετανιάχου δημοσιοποιήθηκε ένα κείμενο είκοσι σημείων που υπόσχεται κατάπαυση του πυρός, ανταλλαγή ομήρων με κρατούμενους, σταδιακή αποχώρηση του ισραηλινού στρατού και πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας.
Το πλαίσιο προβλέπει μεταβατική τεχνοκρατική διοίκηση Παλαιστινίων υπό διεθνή επίβλεψη και δύναμη σταθεροποίησης με ανεξάρτητους ελεγκτές για τον αφοπλισμό. Η ισραηλινή κυβέρνηση δήλωσε ότι το αποδέχεται κατ’ αρχήν ενώ η Χαμάς τηρεί σιγή ή μέσω διαύλων της, εκφράζει δυσπιστία. Τα αραβικά κράτη εμφανίστηκαν επιφυλακτικώς θετικά ως προς την ανακούφιση του πληθυσμού που δεινοπαθεί. Το ερώτημα δεν είναι αν μοιάζει ωραίο στο χαρτί. Είναι αν περνά από το χαρτί στην άμμο και στα ερείπια της Γάζας.
Ο πυρήνας του σχεδίου είναι τριπλός. Αφοπλισμός και αποριζοσπαστικοποίηση. Διεθνής κηδεμονία με ένα συμβούλιο ειρήνης στο οποίο πρωταγωνιστεί ο ίδιος ο Τραμπ και ο πλέον αποτυχημένος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ. Μαζική ανοικοδόμηση με ειδική οικονομική ζώνη και υπόσχεση εργασίας και υποδομών.
Η Χαμάς αποκλείεται από τη διακυβέρνηση αλλά σε μέλη της προσφέρεται αμνηστία, εφόσον καταθέσουν τα όπλα. Στα χαρτιά δεν προβλέπεται ούτε προσάρτηση της Γάζας ούτε αναγκαστική έξοδος των κατοίκων της. Η σύλληψη της ιδέας είναι σαφής. Μηδενική ανοχή στην ένοπλη δράση και ως «καρότο» η γρήγορη οικονομική ανάπτυξη.
Μπορεί να γίνει αποδεκτό; Βραχυπρόθεσμα ίσως. Η Γάζα χρειάζεται ανάσα και οι οικογένειες ομήρων χρειάζονται λύση. Όμως η αποδοχή προϋποθέτει ότι η Χαμάς θα αυτοδιαλυθεί ή τα στελέχη της θα διαφύγουν σε άλλες αραβικές ή μουσουλμανικές ΄χωρες όπως η Τουρκία και το Ιράν. Αυτό όμως δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι υπαρξιακό θέμα, για μια οργάνωση που αντλεί κύρος από την ένοπλη δράση και την παρουσία της στο έδαφος της Γάζας. Επιπλέον η ανάθεση πολιτικής κηδεμονίας σε άτομα όπως ο Τραμπ και ο Τόνι Μπλερ που για το μεγαλύτερο μέρος της παλαιστινιακής κοινωνίας συμβολίζουν κάτι απεχθές, αποτελεί φορτίο που δύσκολα σηκώνεται.
Το αν το εγχείρημα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μόνιμη ειρήνη εξαρτάται από δύο κλειδιά. Πρώτον από αξιόπιστους μηχανισμούς ασφαλείας που δεν θα μετατρέψουν τη Γάζα σε αόρατη φυλακή με ελεγκτές και μπλόκα χωρίς πολιτική προοπτική και δεύτερον από την απάντηση στο φιτίλι που παραμένει αναμμένο στη Δυτική Όχθη που διοικείται από την Παλαιστινιακή Αρχή. Κομβικό βεβαίως είναι και το θέμα του καθεστώτος της Ιερουσαλήμ. Αν το σχέδιο κάνει την Γάζα νησίδα ανακούφισης αλλά αφήνει το πολιτικό ζήτημα να σιγοβράζει, θα έχουμε ανακωχή με ημερομηνία λήξης. Η οικονομία χωρίς πολιτικό ορίζοντα σπάνια νικά τη μνήμη του αίματος που χύθηκε.
Το σχέδιο Τραμπ, εμμέσως βάζει ταφόπλακα στα δύο κράτη, αν και κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται ρητώς. Στο περιθώριο του κειμένου υπάρχει υπόμνηση για μελλοντική πολιτική διαδικασία και πιθανή δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, μετά από μεταρρυθμίσεις στην Παλαιστινιακή Αρχή. Στην πράξη όμως, όσο η Γάζα τίθεται υπό διεθνή κηδεμονία αορίστου χρόνου, η συζήτηση για οριστική λύση μετατίθεται στο αύριο το οποίο μπορεί να είναι σε δέκα, σε είκοσι χρόνια … ή και ποτέ. Η εγκατάλειψη της ιδέας για προσάρτηση στο Ισραήλ, ακούγεται καθησυχαστική αλλά αν δεν συνοδευτεί από τερματισμό του εποικισμού και σαφές χρονοδιάγραμμα διαπραγμάτευσης, το μοντέλο λειτουργεί ως αναστολή του ονείρου της λύσης δύο κρατών. Πρόκειται για ενδιάμεση «λύση», που γίνεται μόνιμη.
Για την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο, η όποια ηρεμία μειώνει τις εντάσεις και μειώνει τις μεταναστευτικές ροές, διευκολύνοντας τους ενεργειακούς σχεδιασμούς, αλλά η σταθερότητα που στηρίζεται σε ξένη κηδεμονία χωρίς καθαρή τελική εικόνα είναι σαν γεφύρι σε ξερό ποταμό. Φαίνεται στέρεο ώσπου να βρέξει. Αν το σχέδιο θέλει να γράψει ιστορία και όχι υποσημείωση πρέπει να περιλαμβάνει τελικό στόχο και χρονοδιάγραμμα. Πρέπει να παραπέμπει σαφώς σε δύο κράτη με ασφαλή σύνορα και διεθνείς εγγυήσεις, αλλιώς θα μείνουμε με μια ειρήνη μέχρι να ξεσπάσει ο επόμενος πόλεμος.
