Του Πατριάρχη
Στην 65η επέτειο της Κυπριακής Ανεξαρτησίας δεν μπορούν περισσεύουν τα μεγάλα λόγια και όμως κάθε χρόνο δεν αποφεύγουμε τις ρητορικές υπερβολές. Το κράτος γεννήθηκε το 1960, μέσα από την απογοήτευση για την αποτυχία του αγώνα της ΕΟΚΑ να οδηγήσει στην Ένωση, αλλά με την σαφή προσδοκία, να εξασφαλιστεί η ειρήνη, η συμβίωση, η στοιχειώδης αποτελεσματικότητα στη διοίκηση κλπ. Οι προσδοκίες ήταν συγκεκριμένες και μετρήσιμες, αλλά δεν ήταν οι προσδοκίες όλων. Γρήγορα το νέο κράτος σκόνταψε στα θέλω αυτών που δεν το ήθελαν. Δεν λειτούργησε το Σύνταγμα, καλλιεργήθηκε και κυριάρχησε η καχυποψία ανάμεσα στις κοινότητες, ενθαρρύνθηκαν οι ξένες παρεμβάσεις και δεν ξεμείναμε ποτέ από άστοχες επιλογές. Τα γεγονότα του 1963, η αποσύνθεση των κοινών θεσμών, η εισβολή του 1974 και η συνεχιζόμενη κατοχή δεν είναι κεφάλαια ιστορίας. Είναι η συλλογική μνήμη, η οποία όμως έχει διαφορετική ανάγνωση για τον καθένα και πάνω σε αυτές τις αναγνώσεις επιβιώνουμε (όπως επιβιώνουμε) μέχρι σήμερα.
Κι όμως, παρά τις ρωγμές, η Κυπριακή Δημοκρατία επιβίωσε και προχώρησε. Έστησε θεσμούς, οργανώθηκε οικονομικά, και ανασυγκρότησε κοινωνικές υπηρεσίες. Βεβαίως υπήρξαν κρίσιμες στιγμές κακής διαχείρισης και σκανδάλων που κόστισαν σε αξιοπιστία, υπήρξαν όμως και επιλογές που απέδωσαν.
Κοιτώντας προς τα πίσω θα επιβεβαιώνουμε κάθε φορά, πως το σημαντικότερο επίτευγμα μας ήταν η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004. Δεν ήταν απλώς πολιτική στέγη, όπως αυτή της δονκιχωτικής μας παρουσίας στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, ήταν αναβάθμιση του κύρους, του νομικού μας οπλοστασίου, ήταν πρόσβαση σε πανευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων, σε χρηματοδοτήσεις, σε κατοχύρωση δικαιωμάτων και σε ένα πλαίσιο κανόνων που λειτούργησε συχνά ως φρένο σε αυθαιρεσίες.
Η συμμετοχή στο ευρώ επέβαλε πειθαρχία, η ναυτιλία εξελίχθηκε, το εμπόριο και ο τουρισμός ενισχύθηκαν και η ανώτατη εκπαίδευση απέκτησε βάθος και επιλογές.
Αυτά όμως μοιάζουν με πύργους στην άμμο, με ανοικτό το θέμα της ασφάλειας που δημιουργεί η κατοχή. Η ασφάλεια παραμένει έννοια σχετική, όσο το κυπριακό μένει άλυτο και στα κατεχόμενα παραμένουν δεκάδες χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες. Η καθημερινότητα στις ελεύθερες περιοχές μπορεί να δείχνει κανονικότητα, η ουσία όμως είναι πως ένα κράτος με μισή επικράτεια υπό κατοχή, δεν μπορεί να αισθάνεται ασφαλές. Η εγκατάσταση εποίκων, τα τετελεσμένα στο έδαφος, το σταδιακό ξεθώριασμα των γραμμών ανάμεσα στο προσωρινό και το μόνιμο διαμορφώνουν μια πραγματικότητα που δύσκολα ανατρέπεται όσο περνά ο χρόνος.
Οι ευθύνες για την πορεία από το 1960 μέχρι σήμερα είναι γνωστές αλλά στην ζυγαριά έχουν διαφορετικό βάρος για τον καθένα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Τουρκία φέρει ακέραιη την ευθύνη για την εισβολή και την κατοχή, όμως δεν αθωωνόμαστε για τις δικές μας αποτυχίες.
Ηγεσίες που επένδυσαν στον βραχύβιο κομματικό λογαριασμό, διαπραγματεύσεις χωρίς προοπτική, δημόσια διοίκηση που συχνά σέρνεται, πελατειακές νοοτροπίες, θεσμική ανοχή σε φαινόμενα διαφθοράς… Όλα αυτά ροκάνισαν την πίστη των πολιτών στο κράτος και την αξιοπιστία μας στο τραπέζι των συνομιλιών και στο διεθνές στερέωμα.
Το ερώτημα για το μέλλον είναι ρεαλιστικό και πιεστικό. Τι γίνεται αν το κυπριακό παραμείνει άλυτο για μια ακόμη γενιά; Ποια θα είναι η δημογραφική εικόνα στα κατεχόμενα σε δέκα ή είκοσι χρόνια και τι συνεπάγεται για δικαιώματα και περιουσίες; Πώς θωρακίζεται μια μικρή οικονομία απέναντι σε γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς, ενεργειακές ανατροπές και υβριδικές απειλές, όταν το βασικό πρόβλημα ασφαλείας παραμένει ανοιχτό; Με ποια θεσμική κουλτούρα θα περάσουμε από τη διαχείριση στη στρατηγική και από τις εξαγγελίες στην εφαρμογή;
Επέτειος σημαίνει απολογισμός και αυτοκριτική χωρίς φτιασιδώματα. Αναγνώριση όσων πέτυχαν, καταγραφή όσων δεν έγιναν, και κυρίως ευθύνη για το επόμενο βήμα. Η ευρωπαϊκή πορεία είναι κεκτημένο και εργαλείο, αλλά δεν υποκαθιστά τη λύση. Η Κυπριακή Δημοκρατία χρειάζεται σχέδιο που να συνδέει ασφάλεια, οικονομία και θεσμούς με ρεαλιστική διπλωματία, συνέπεια και διαφάνεια. Αν αυτά δεν μπουν σε μια τάξη, θα συνεχίσουμε να κινούμαστε ανάμεσα σε στιγμές επιτυχίας και μόνιμη αβεβαιότητα. Η επέτειος Ανεξαρτησίας είναι ορόσημο αλλά δεν είναι παράσημο για κανέναν. Είναι μια μέρα που μας υπενθυμίζει ότι οι ανοιχτοί λογαριασμοί, κάποτε θα κλείσουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Όποιος τρόπος όμως και αν είναι, πρέπει να αντέχει στον χρόνο, για να αφήσουμε στα παιδιά μας ένα κράτος και όχι μια βραδυφλεγή βόμβα, που κανείς δεν ξέρει πότε θα εκραγεί.
