Του Πατριάρχη
Η ψηφιακή πανδημία των θεωριών συνωμοσίας εξαπλώνεται με ταχύτητα φωτός, χωρίς όμως να αφήνει πίσω της τα λογικά αντισώματα. Ακόμα και κατά κοινή ομολογία «μορφωμένοι» πολίτες, με πτυχία και μεταπτυχιακά, μοιράζονται ασυναρτησίες για εμβόλια, για τα δίκτυα 5G και τις «σκοτεινές δυνάμεις» που χειραγωγούν, δήθεν, τους δημοσιογράφους. Το παράδοξο της εποχής μας είναι πως όσα κάποτε έκαναν τον γείτονα να σηκώνει το φρύδι από την ανοησία που άκουγε και η οποία προκαλούσε τον χλευασμό, σήμερα γίνεται viral με χιλιάδες κοινοποιήσεις σε κάθε πλατφόρμα.
Βάσει πρόσφατης έκθεσης, μόλις το 49,5% των Κυπρίων και το 52,4% των πολιτών της Ελλάδας, διαθέτουν τα βασικά ψηφιακά προσόντα για να διαχειριστούν μια πληροφορία. Πρόκειται για ποσοστά, πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 55,6%, στοιχείο που καθιστά τη διαδικτυακή ενημέρωση πρόσφορο έδαφος για παραπληροφόρηση και κακόβουλη προπαγάνδα. Παράλληλα, το γεγονός ότι η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης σε Κύπρο και Ελλάδα είναι από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη επιτείνει την κρίση, καθώς οι πολίτες στρέφονται σε «πηγές» κάθε είδους, αρκεί να επιβεβαιώνουν την προκατάληψή τους.
Κλασικό παράδειγμα η θεωρία ότι τα εμβόλια για τον Covid-19 περιέχουν μικροτσίπ που ελέγχονται μέσω 5G! «Επιστημονικός» συνδυασμός δύο μύθων, που «γέννησε» βανδαλισμούς σε κεραίες κινητής τηλεφωνίας , τόσο στη Κύπρο, όσο και σε άλλες χώρες, με αποτέλεσμα να δεχθούν επιθέσεις και να παρεμποδιστεί ακόμα και η αναβάθμιση δικτύων. Οι ίδιοι «μορφωμένοι» άνθρωποι, που κάποτε θεωρούσαν τη μαζική πληροφόρηση εξωφρενική, σήμερα αναπαράγουν hashtag με θεωρίες συνωμοσίας, σαν να είναι… συνταγή μαγειρικής.
Για τα εμβόλια για τον Covid-19, έρευνες έδειξαν πως όσοι πίστευαν γενικώς σε κάθε είδους θεωρίες συνωμοσίας, είχαν σημαντικά χαμηλότερη πρόθεση εμβολιασμού, παρά τα επιστημονικά δεδομένα για την ασφάλεια και αποτελεσματικότητά τους. Είναι ο ίδιος κύκλος, όπου πρώην περιθωριακές φωνές, που κάποτε αποτελούσαν αιτία χλευασμού, αποκτούν δημόσιο βήμα δεκάδων χιλιάδων ακολούθων μέσα από σελίδες και ομάδες στα κοινωνικά δίκτυα.
Ακόμη πιο σκοτεινές είναι οι θεωρίες για «παγκόσμιες ελίτ» που κατευθύνουν δήθεν τη δημοσιογραφία. Από «μυστικές λέσχες» στον Τύπο, μέχρι «παράνομες συμφωνίες» με κυβερνήσεις, τα σενάρια αυτά δεν παρουσιάζουν απλώς τον επαγγελματία δημοσιογράφο συνένοχο, αλλά τον μετατρέπουν σε μέρος ενός μεγάλου σεναρίου επιστημονικής φαντασίας. Κάθε άρθρο που επιχειρεί να αποδομήσει αυτές τις θεωρίες αντιμετωπίζεται ως «επίσημη προπαγάνδα» ή «χειραγώγηση».
Το δίδαγμα; Η κριτική σκέψη, αν δεν πασπαλιστεί με ψηφιακό αλφαβητισμό, παραμένει τρωτό «κομμάτι» σε έναν κόσμο που μοιάζει να αποζητά το παράλογο. Όσο οι χρήστες στρέφονται σε ψεύτικες ειδήσεις και θεωρίες, τόσο ενισχύεται η περιέργεια για την επόμενη «αποκάλυψη». Δεν πρόκειται για κανένα μυστήριο. Η η δύναμη των αλγορίθμων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ανθρώπινη τάση να επιβεβαιώνουμε τις προκαταλήψεις μας αρκούν, για να συντηρηθεί μια γενιά ανθρώπων που έχουν πάρει διαζύγιο από τη λογική .
Ίσως το μόνο αντίδοτο είναι να ξαναμάθουμε να ελέγχουμε πηγές, να αξιοποιούμε την έρευνα και κυρίως, να γελάμε με την ανοησία που δεν κάνει διακρίσεις. Διότι, αν τα παλιά «τρελά» σενάρια αποκτούν σήμερα απήχηση σε χιλιάδες ανθρώπους , τότε το μεγαλύτερο ερώτημα δεν είναι ποια θεωρία θα ακολουθήσει, αλλά αν εμείς εξακολουθούμε να επιβιώνουμε σε έναν κόσμο παράνοιας
