Του Πατριάρχη
Η αντιπαράθεση για το αν η ελληνική κυβέρνηση όφειλε να πληρώσει τα αεροπορικά εισιτήρια επαναπατρισμού των είκοσι επτά που συμμετείχαν στον στολίσκο προς τη Γάζα, δεν είναι λογιστική άσκηση και δεν έχει να κάνει με μερικές χιλιάδες ευρώ. Είναι ζήτημα αρχής και κράτους δικαίου. Όταν ένας πολίτης επιλέγει συνειδητά να συμμετάσχει σε μια ενέργεια με ρίσκο και προεξοφλημένη κατάληξη, έχοντας μάλιστα υπόψη τις δημόσιες προειδοποιήσεις, τότε η ευθύνη της έκθεσής του σε συνέπειες δεν μπορεί να μεταβιβάζεται αυτόματα στο σύνολο των φορολογουμένων πολιτών.
Οι συγκεκριμένες αποστολές «ακτιβιστικής» αναψυχής, λειτουργούν περισσότερο ως θέαμα παρά ως ανθρωπιστική πράξη, για να μεταφέρουν δέκα κουτιά γάλα και δυο σακιά ρύζι. Το ξέρουν οι διοργανωτές, το ξέρουν οι συμμετέχοντες, το βλέπει και ο μέσος πολίτης. Όταν μια χώρα έχει ανακοινώσει ότι θα αποτρέψει την είσοδο σκαφών σε εμπόλεμη ζώνη, η εμμονή στην πρόσκρουση πάνω σε αυτόν τον τοίχο δεν είναι μια αθώα πράξη ανθρωπισμού.
Είναι συνειδητή επιλογή σύγκρουσης που μεταφράζεται σε κόστος. Η δημοσιότητα, τα βίντεο και οι μεγαλόστομες δηλώσεις αγοράζονται με εισιτήριο. Το ερώτημα είναι ποιος πληρώνει στο ταμείο στο τέλος της παράστασης.
Το κράτος έχει καθήκον προστασίας και προξενικής συνδρομής. Να διασφαλίσει δηλαδή ότι οι πολίτες του θα τύχουν δίκαιης μεταχείρισης, ότι δεν κινδυνεύει η σωματική τους ακεραιότητα και τα θεμελιώδη δικαιώματα τους. Αυτό όμως διαφέρει από την άνευ όρων ανάληψη του οικονομικού κόστους για επιλογές που έγιναν εν γνώσει των συνεπειών. Προστασία δεν σημαίνει επιδότηση «ακτιβισμού» της κρουαζιέρας. Ακόμη και στις διασώσεις ορειβατών σε απαγορευμένες διαδρομές, πολλά κράτη χρεώνουν μέρος της επιχείρησης για να μην επιβραβεύουν τον ριψοκίνδυνο. Η αρχή είναι απλή και δίκαιη. Η ελευθερία επιλογής συνοδεύεται από την ευθύνη του κόστους.
Υπάρχει και μια διάσταση ισότητας απέναντι στον φορολογούμενο που στέκει στην ουρά της καθημερινότητας. Ο πολίτης που πληρώνει φόρους και βλέπει τον λογαριασμό του ηλεκτρισμού να ανεβαίνει και παλεύει με τα κοινόχρηστα, δεν έχει υποχρέωση να χρηματοδοτεί την επιστροφή όσων έκαναν ένα ταξίδι για stories στο TikTok. Πολύ περισσότερο όταν για ορισμένους από τους συμμετέχοντες δεν είναι καν σαφές ποια είναι η ιδιότητά τους, ποια η σχέση τους με την αγορά εργασίας και με το ελληνικό φορολογικό σύστημα. Η δημόσια σφαίρα δεν είναι θέατρο σκιών όπου εμφανίζονται τίτλοι χωρίς περιεχόμενο. Αν δηλώνεις διασώστης, ακτιβιστής ή διεθνής ενεργός πολίτης, ωραία. Αλλά τότε οφείλεις να έχεις και σχέδιο κάλυψης των συνεπειών της δραστηριότητας ή του χόμπι σου.
Κάποιοι θα πουν ότι η Ελλάδα έπρεπε να πληρώσει για να κλείσει γρήγορα ένα θέμα που προκαλεί θόρυβο. Η πολιτική όμως δεν είναι διαχείριση εντυπώσεων. Είναι διαπαιδαγώγηση με κανόνες που ισχύουν για όλους. Το δίκαιο θα ήταν να παρασχεθεί – όπως παρασχέθηκε – προξενική συνδρομή, να εξασφαλιστεί – όπως εξασφαλίστηκε – η ασφαλής επιστροφή, και να κληθούν οι influencers «ακτιβιστές» να πληρώσουν το κόστος, με δυνατότητα ένστασης για όσους αποδείξουν πραγματική οικονομική αδυναμία. Ακτιβισμός με ξένα κόλλυβα, δεν είναι ακτιβισμός είναι δραστηριότητα ταξιδιωτικού γραφείου.
Η δημόσια συζήτηση για τη Γάζα χρειάζεται σοβαρές πρωτοβουλίες πολιτικής και όχι ακριβές παραστάσεις και η αλληλεγγύη είναι αρετή όταν συνοδεύεται από ευθύνη. Αλλιώς γίνεται ακριβό εισιτήριο σε ταξίδι χωρίς προορισμό, που στο τέλος το πληρώνει πάντοτε αυτός που δεν ταξιδεύει, δηλαδή ο φορολογούμενος. Κάποτε θα πρέπει να συζητήσουμε πώς το κράτος θα στηρίζει ουσιαστικές δράσεις αποθαρρύνοντας τους επικίνδυνους θεατρινισμούς.
