Του Πατριάρχη
Η εικόνα από τον Λευκό Οίκο ήταν σχεδόν ειδυλλιακή. Χαμόγελα, θερμές χειραψίες, δηλώσεις γεμάτες υποσχέσεις. Η ουσία όμως δεν είναι στα όσα κατέγραψαν οι κάμερες. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και άνοιξε ξανά το φάκελο μιας σχέσης που είναι γεμάτη αντιφάσεις που αγγίζουν την ασφάλεια της περιοχής μας. Το μεγάλο δέλεαρ ακούει στο όνομα F-35, με τον Αμερικανό Πρόεδρο να αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να ξεπαγώσει τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα.
Εδώ γεννιέται το πρώτο παράδοξο. Η Τουρκία συνεχίζει να διατηρεί το ρωσικό πυραυλικό σύστημα S-400, κάτι που οδήγησε στην αποβολή της από το πρόγραμμα F-35 και στην ενεργοποίηση των κυρώσεων του αμερικανικού νόμου CAATSA. Η αμερικανική διοίκηση απαγορεύεται νομικά να επαναφέρει τη Τουρκίας το πρόγραμμα των F-35, όσο οι S-400 παραμένουν στο τουρκικό οπλοστάσιο. Όσο κι αν προσπαθούν να στρογγυλέψουν οι γωνίες με τις μεγαλοστομίες Τραμπ, το εμπόδιο δεν εξαφανίζεται.
Ο Τραμπ χθες φορούσε καρφίτσα με το σήμα των F-35 στο πέτο, θέλοντας να στείλει μήνυμα υποστήριξης στο αίτημα της Τουρκίας. Ωραία η σημειολογία, αλλά οι συμβολισμού στην πολιτική δεν πετάνε. Χρειάζονται συγκεκριμένες κινήσεις και όχι υποσχέσεις πως μπορεί να ξεπεραστεί το πρόβλημα των κυρώσεων με μια απόφαση του Τραμπ.
Άλλη αντίφαση. Ο Λευκός Οίκος επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη φιλοδοξία επαναπροσέγγισης με την Άγκυρα και στη σταθερή γραμμή στήριξης του Ισραήλ. Η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση και ο Ερντογάν, αντιθέτως, επιμένει να την παρουσιάζει ως «νόμιμη αντίσταση» καταγγέλλοντας τις ισραηλινές επιχειρήσεις. Αυτό το χάσμα δεν γεφυρώνεται με φιλοφρονήσεις και με φιλικά χτυπήματα στη πλάτη.
Και η πιο ηχηρή αντίφαση από όλες; Οι ΗΠΑ ζητούν από την Τουρκία να περιορίσει τους ενεργειακούς δεσμούς με τη Ρωσία και να στοιχηθεί με το δυτικό πλαίσιο κυρώσεων. Η Άγκυρα όμως δεν έχει υιοθετήσει κυρώσεις κατά της Μόσχας και εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ενώ προχωρά και το πρόγραμμα του πυρηνικού σταθμού στο Άκιουγιου με τη ρωσική Rosatom. Η διακοπή των δεσμών με την Ρωσία απαιτεί ρήξεις οι οποίες θα κοστίσουν σημαντικά στην παραπαίουσα οικονομία της Τουρκίας, αλλά και σε αυτή της Ρωσίας.
Από το κάδρο δεν λείπουν η Ελλάδα και η Κύπρος. Όσο η Άγκυρα διατηρεί την τακτική των παραβιάσεων στο Αιγαίο και εμποδίζει την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για λύση του κυπριακού, στη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, κάθε συζήτηση για κρίσιμες αμερικανικές πωλήσεις οπλικών συστημάτων προς την Τουρκία θα συναντά αντίσταση στο Κογκρέσο. Η πρόσφατη προειδοποίηση της Hellenic Caucus υπενθυμίζει με σαφήνεια πως δεν υπάρχουν λευκές επιταγές.
Οι πάντες γνωρίζουν καλά ότι οι δηλώσεις και οι προθέσεις – και δη αυτές του Τραμπ – σπάνια μεταφράζονται αυτομάτως σε πολιτικές ενέργειες ουσίας. Υπάρχουν προϋποθέσεις που δεν μπορεί να αγνοήσει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ. Η Τουρκία οφείλει να επιστρέψει με ειλικρίνεια σε διαπραγμάτευση για λύση του Κυπριακού στο συμφωνημένο πλαίσιο, να αποδείξει στην πράξη ότι επιλέγει τον δρόμο της νομιμότητας και του σεβασμού του διεθνούς δικαίου και να τερματίσει τις προκλήσεις στο Αιγαίο και στη κυπριακή ΑΟΖ.
Η Ουάσιγκτον, αν θέλει να φορέσει τον μανδύα του εγγυητή σταθερότητας, οφείλει να συνδέσει ρητά οποιαδήποτε αμυντική συναλλαγή με συγκεκριμένα, μετρήσιμα βήματα αποκλιμάκωσης.
Οι χειραψίες είναι χρήσιμες όταν ανοίγουν πόρτες, αλλά δεν είναι υποκατάστατο εξωτερικής πολιτικής.
Το αποτέλεσμα της χθεσινή συνάντησης Τραμπ – Ερντογάν θα το δούμε τους επόμενους μήνες, οι οποίοι σίγουρα δεν θα είναι εύκολοι για τον Ερντογάν, καθώς θα πρέπει να ακυρώσει τον εαυτό του.
