Του Πατριάρχη
Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 δεν ήταν μόνο σφαγή αθώων στη Νέα Υόρκη, αλλά μια τομή στις ζωές των ανθρώπων σε παγκόσμια κλίμακα. Με σχεδόν 3.000 νεκρούς, οι επιθέσεις της Αλ Κάιντα έγιναν συνώνυμο του απόλυτου κακού και σταθερό σημείο αναφοράς του 21ου αιώνα. Η τρομοκρατία απέκτησε επικινδυνότητα σε παγκόσμια κλίμακα και η δημόσια ασφάλεια μπήκε στη ζυγαριά με τις ελευθερίες μας, συχνά εις βάρος των δεύτερων. Η πολιτική απάντηση υπήρξε άμεση με νόμους που διεύρυναν τις δυνατότητες παρακολούθησης και με έναν πόλεμο που ξεκίνησε ως αυτοάμυνα και κατέληξε σε μακρά εμπλοκή με αμφίβολα αποτελέσματα. Το ιστορικό ορόσημο της 11ης Σεπτεμβρίου είναι αυτό το δίπολο. Η αποφασιστικότητα να προστατευθούν ζωές και η ροπή των δημοκρατιών να παραχωρούν ελευθερίες, όταν κυριαρχεί ο φόβος.
Στις 7 Οκτωβρίου 2023 το Ισραήλ βίωσε τη δική του καταστροφή. Οι σφαγές και οι ομηρίες από τη Χαμάς τραυμάτισαν μια κοινωνία που είχε πειστεί για την απόλυτη δυνατότητα αποτροπή τέτοιων φαινομένων. Η αναλογία πληθυσμού, η γεωγραφική εγγύτητα και ο ψυχολογικός αιφνιδιασμός έκαναν την πληγή βαθύτερη από όσο μπορεί να χωρέσει σε τίτλους. Δεν ήταν μόνο η απώλεια ζωών. Ήταν η κατάρρευση μιας βεβαιότητας για την ασφάλεια των συνόρων και την αξιοπιστία των θεσμών. Όπως και το 2001, το πρώτο ένστικτο ήταν η απάντηση με αποφασιστικότητα. Αυτό δεν είναι ανεξήγητο όταν απειλείται η ζωή των πολιτών. Η εμπειρία όμως μετά το 2001 προειδοποιεί ότι η επίδειξη ισχύος χωρίς καθαρό πολιτικό στόχο και αυστηρά όρια κινδυνεύει να γεννήσει παρατεταμένους πολέμους, να διογκώσει την προπαγάνδα των φανατικών και να φθείρει τις δημοκρατίες από μέσα.
Οι ομοιότητες ανάμεσα στις δύο μέρες ορόσημα, είναι οδυνηρά εμφανείς. Καταστροφική αιφνιδιαστική επίθεση από τρομοκράτες. Κενά στα συστήματα πληροφοριών που αποκαλύφθηκαν με τον χειρότερο και πιο οδυνηρό τρόπο. Κοινωνίες που πέρασαν μέσα σε ώρες από τη βεβαιότητα στον υπαρξιακό φόβο.
Υπάρχουν όμως και κρίσιμες διαφορές. Οι ΗΠΑ χτυπήθηκαν από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και απάντησαν σε παγκόσμιο πεδίο. Το Ισραήλ αντιμετωπίζει έναν εχθρό δίπλα του με ομήρους που κρατούν ζωντανή την τραγωδία και με ένα πεδίο μάχης όπου το στρατιωτικό, το ανθρωπιστικό και το διπλωματικό συμπλέκονται αδιάκοπα. Η επιλογή ανάμεσα σε συντριπτικό πλήγμα και σε στοχευμένη στρατηγική που διαχωρίζει τον τρομοκράτη από τον άμαχο δεν είναι μόνο ηθική υπόθεση. Είναι και ψυχρή λογική αν ο στόχος είναι να μη γεννηθεί η επόμενη γενιά μίσους. Δυστυχώς τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ ξεπέρασαν τα όρια της αυτοάμυνας και δεν θα ήταν υπερβολή αν έλεγε κάποιος ότι επιχείρησαν να αντιγράψουν τους τρομοκράτες.
Τι μένει ως μάθημα;
Η ασφάλεια είναι δικαίωμα όπως και η ελευθερία. Όποιος αγνοεί το ένα χάνει και τα δύο. Οι δημοκρατίες χρειάζονται ανεξάρτητους φραγμούς στις έκτακτες εξουσίες ώστε ο προσωρινός φόβος να μην γίνεται μόνιμη επιτήρηση.
Κυρίως χρειάζονται ακρίβεια στη γλώσσα. Το Ισλάμ δεν είναι η τρομοκρατία. Η Χαμάς δεν ταυτίζεται με όλους τους Παλαιστινίους όπως η Αλ Κάιντα δεν εξέφραζε όλους τους μουσουλμάνους. Η συλλογική ενοχοποίηση είναι στρατηγικό δώρο στους φανατικούς και ηθική ήττα για τις ελεύθερες κοινωνίες. Αυτό είναι το δύσκολο μάθημα των δύο ημερομηνιών και το επίκαιρο στοίχημα για τον κόσμο μας.
