Του Πατριάρχη
Η Ρωσία απείλησε την Αρμενία ότι μπορεί να αναστείλει ή να τερματίσει προνομιακές συμφωνίες για φθηνό πετρέλαιο, φυσικό αέριο και διαμάντια, επειδή το Γερεβάν επιμένει να ανοίγει δρόμο προς στενότερη σχέση με την ΕΕ. Δεν πρόκειται για παρεξήγηση, ούτε για διπλωματική ντρίπλα. Είναι η παλιά αυτοκρατορική γλώσσα της Μόσχας, μεταφρασμένη σε απειλή. Αν δεν μου ανήκεις πολιτικά, θα πληρώσεις ακριβότερα για να ζεσταθείς. Πολιτισμός υψηλού επιπέδου, σχεδόν τσαρικού.
Η Αρμενία δεν έκανε κάτι παράλογο. Προσπαθεί να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την οδυνηρή εμπειρία του Ναγκόρνο Καραμπάχ και την αίσθηση ότι η Ρωσία, ο δήθεν προστάτης της, την άφησε μόνη όταν η ασφάλειά της δοκιμάστηκε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αρμενία πραγματοποίησαν πριν λίγες μέρες την πρώτη τους σύνοδο στο Γερεβάν, με αναφορές σε δημοκρατική ανθεκτικότητα, υβριδικές απειλές και βαθύτερη συνεργασία στην ασφάλεια. Δηλαδή όλα εκείνα που ενοχλούν τη Μόσχα, επειδή δεν μπορεί να τα ελέγξει με στρατό, φυσικό αέριο ή παρακρατικούς ψιθύρους.
Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο τι κάνει η Ρωσία. Το ενδιαφέρον είναι ποιοι σωπαίνουν. Δεν θα δούμε, βεβαίως, πορείες έξω από τη ρωσική πρεσβεία, δεν θα δούμε πανό για τον στραγγαλισμό της Αρμενίας, όπως κάνουν για την Κούβα και δεν θα ακούσουμε τα γνωστά κηρύγματα περί ιμπεριαλισμού, επειδή ο ιμπεριαλισμός, στα μάτια ορισμένων, αποκτά περίεργη ασυλία όταν μιλά ρωσικά. Αν οι ίδιες απειλές προέρχονταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή από κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευαισθησία θα είχε ξεχειλίσει μέχρι τα πεζοδρόμια. Τώρα, όμως, η Αρμενία δεν βολεύει το αφήγημα και όταν η πραγματικότητα δεν βολεύει, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.
Η Μόσχα συμπεριφέρεται στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης σαν να μην απέκτησαν ποτέ πραγματική ανεξαρτησία. Η Γεωργία το πλήρωσε με αποσχισμένες περιοχές και ρωσική στρατιωτική κατοχή. Η Ουκρανία το πληρώνει με εισβολή, κατοχή και αίμα και η Μολδαβία ζει εδώ και δεκαετίες με την Υπερδνειστερία ως μόνιμη ρωσική πληγή στο σώμα της κυριαρχίας της. Η Αρμενία, τώρα, βλέπει την οικονομική απειλή να επιστρατεύεται ως μέσο πειθαναγκασμού, γνωρίζοντας πως σε άλλες περιπτώσεις τέτοιες απειλές κατέληξαν σε εισβολή, κατοχή και αιματοχυσία. Το μήνυμα είναι απλό. «Μπορείτε να έχετε σημαία, ύμνο και κυβέρνηση, αρκεί να μην αποφασίζετε μόνοι σας».
Το ίδιο πνεύμα διαπερνά και τις απειλές προς τις Βαλτικές χώρες. Λετονία, Εσθονία και Λιθουανία γνωρίζουν καλά ότι η ρωσική αντίληψη περί διεθνούς δικαίου τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία των γειτόνων της. Για τη Μόσχα, το δικαίωμα ενός ανεξάρτητου κράτους να επιλέγει συμμάχους είναι περίπου πρόκληση και η κυριαρχία αναγνωρίζεται μόνο όταν οδηγεί στη ρωσική αυλή.
Η υπόθεση της Αρμενίας είναι διδακτική και για την Κύπρο. Όχι επειδή οι περιπτώσεις είναι ίδιες, αλλά επειδή αποκαλύπτουν μια βασική αλήθεια. Τα μικρά κράτη επιβιώνουν όταν έχουν συμμαχίες, θεσμούς και ξεκάθαρο στρατηγικό προσανατολισμό. Όχι όταν παραδίδονται σε αυταρχικές δυνάμεις που υπόσχονται προστασία και στο τέλος στέλνουν τον λογαριασμό.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι αγγελικά πλασμένη. Έχει αδυναμίες, καθυστερήσεις, αντιφάσεις και γραφειοκρατική δυσκινησία ικανή να εξαντλήσει την υπομονή ακόμα και μοναχού του Αγίου Όρους. Ωστόσο παραμένει χώρος κανόνων, δικαιωμάτων και πολιτικής επιλογής. Η Ρωσία, αντίθετα, προσφέρει προστασία με όρους υποτέλειας και αυτό δεν είναι διπλωματία, αλλά εκβιασμός με αυτοκρατορική μνήμη.
