Του Πατριάρχη
Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών δεν μίλησε με υπαινιγμούς. Μίλησε με το λεξιλόγιο της ισχύος και της αλαζονείας. Σε συνέντευξή του στην τουρκική κρατική τηλεόραση μίλησε για ορατές και αόρατες ζώνες περικύκλωσης της Τουρκίας, κατήγγειλε ότι στην Ανατολική Μεσόγειο στήνονται συμμαχίες εις βάρος της Άγκυρας και ξεκαθάρισε ότι αν δεν αποδώσουν τα διπλωματικά μέτρα, το θέμα παραπέμπεται στον στρατό και στα όργανα ασφαλείας.
Πρόκειται για ρητή απειλή χρήσης βίας που δεν επιδέχεται ωραιοποιήσεις. Όταν ένας υπουργός εξωτερικών μεταφράζει την αποτυχία της διπλωματίας σε αρμοδιότητα των ενόπλων δυνάμεων, στέλνει σήμα κλιμάκωσης. Και το σήμα αυτό αφορά άμεσα την Κύπρο.
Η δήλωση δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ρητορικής και κυνικότητας της Τουρκίας.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανοίγοντας τις εργασίες της τουρκική Εθνοσυνέλευσης τη 1η Οκτωβρίου, διακήρυξε ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει τετελεσμένα στη Συρία και ότι είναι έτοιμη να πράξει αναλόγως, αν η διπλωματία δεν αποδώσει. Η σύμπτωση ύφους και μηνυμάτων δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Η Άγκυρα ευθυγραμμίζει το διπλωματικό της αφήγημα με μια απτή απειλή προβολής ισχύος.
Για την Κύπρο η ανάγνωση πρέπει να είναι ψύχραιμη αλλά καθαρή. Η Τουρκία δεν κρύβει ότι θεωρεί την τριμερή συνεργασία Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ, όπως και κάθε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που ενισχύει την ενεργειακή και αμυντική μας αυτάρκεια, ως μέρος μιας δήθεν περικύκλωσης. Η ιστορία της περιοχής διδάσκει ότι όποτε η Άγκυρα αισθάνεται πως οι διπλωματικές ισορροπίες δεν τη βολεύουν, δοκιμάζει γκρίζες ζώνες και τετελεσμένα επί του πεδίου. Με ερευνητικά πλοία, με NAVTEX, με παρεμπόδιση έργων και με επίμονη ιδεολογική επένδυση στον αναθεωρητισμό. Η φράση ότι το θέμα θα παραπεμφθεί στον στρατό δεν είναι ρητορικό πυροτέχνημα. Είναι σκιαγράφηση μελλοντικών επιλογών.
Η απάντηση της Λευκωσίας δεν μπορεί να είναι ο θυμός ούτε η επίκληση γενικολογιών. Οφείλει να είναι τριπλή.
Πρώτον, νομική και θεσμική θωράκιση. Κάθε τουρκική απειλή χρήσης βίας παραβιάζει τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και πρέπει να καταγράφεται συστηματικά όπου λαμβάνει χώρα η δήλωση, με πιστή τεκμηρίωση και χωρίς διπλωματικές ντρίπλες.
Δεύτερον, αποτρεπτική αξιοπιστία. Η Κύπρος δεν μπορεί ούτε θέλει να μπει σε κατάσταση στρατιωτικού ανταγωνισμού, γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν ανοησία. Χρειάζεται όμως συνεπή ενίσχυση των δυνατοτήτων επιτήρησης και θαλάσσιας ασφάλειας, επιχειρησιακή διαλειτουργικότητα με εταίρους και καθαρά διατυπωμένες κόκκινες γραμμές που δεν θα ανακοινώνονται με στόμφο αλλά θα είναι κατανοητές από όσους πρέπει.
Τρίτον, ενεργειακή πρόοδος δίχως θεατρινισμούς. Όσο λιγότεροι θόρυβοι και περισσότερα μετρήσιμα βήματα στην αξιοποίηση της ΑΟΖ και στις διασυνδέσεις, τόσο πιο δύσκολα νομιμοποιείται ο απέναντι να βαφτίζει την οικονομική μας αυτονόμηση ως δήθεν περικύκλωση.
Υπάρχει και μια διάσταση που συχνά ξεχνάμε. Η Τουρκία επενδύει στην εντύπωση ότι είναι αναντικατάστατη για τη Δύση. Όταν, όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση παίρνει στα σοβαρά τη δική της στρατηγική αυτονομία και όταν οι τριμερείς της Ανατολικής Μεσογείου παράγουν απτά αποτελέσματα και όχι μόνο φωτογραφίες, τότε η ρητορική περί περικύκλωσης χάνει κοινό. Η Κύπρος δεν χρειάζεται να ανταποδώσει με μεγάλα λόγια. Χρειάζεται να αποδεικνύει ότι είναι προβλέψιμος, σοβαρός και ικανός εταίρος. Οι απειλές καταγγέλλονται. Οι κινήσεις αποτροπής σχεδιάζονται σιωπηρά και εφαρμόζονται με συνέπεια. Αυτό είναι το μέτρο της υπευθυνότητας σε μια γειτονιά που συχνά δοκιμάζει τα όρια της λογικής.
