Του Πατριάρχη
Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε το σωστό και το ακύρωσε στο ίδιο λεπτό. Ναι, οι χώρες του ΝΑΤΟ «πρέπει» να καταρρίπτουν ρωσικά αεροσκάφη αν παραβιάσουν τον εναέριο χώρο τους, δήλωσε στη Νέα Υόρκη, δίπλα στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στο περιθώριο της 80ής Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Μέχρι εδώ ήταν το καθαρό μήνυμα αποτροπής. Μόνο που όταν ρωτήθηκε αν οι ΗΠΑ θα σταθούν στρατιωτικά πίσω από τους συμμάχους, η απάντηση ήταν η γνωστή τραμπική θολούρα. «Εξαρτάται»… χωρίς να εξηγεί από τι και πως και γιατί να εξαρτάται η στάση των ΗΠΑ από οτιδήποτε άλλο, εκτός από το άρθρο 5 της Συμμαχίας;
Ποια πρωτεύουσα θα πάρει την πιο σοβαρή απόφαση σε καιρό ειρήνης, την κατάρριψη εχθρικού αεροσκάφους, αν δεν ξέρει τι θα κάνει η Ουάσιγκτον την επόμενη ώρα;
Ο Τραμπ μίλησε για αυστηρότητα προς τη Μόσχα, αλλά στην πράξη φόρτωσε την ευθύνη στους άλλους και κράτησε για τον εαυτό του τον ρόλο της Πυθίας. Το ίδιο μοτίβο είδαμε και στην ομιλία του στον ΟΗΕ, όπου έριξε κεραυνούς κατά ηγετών και θεσμών, με τη χαρακτηριστική φράση ότι «οι χώρες σας πάνε κατά διαβόλου», πριν διαβεβαιώσει λίγα λεπτά αργότερα πως οι ΗΠΑ «στηρίζουν 100% τον ΟΗΕ». Ποιος μπορεί να τον λάβει πλέον σοβαρά υπόψη;
Ακόμη πιο ανησυχητικό ήταν το φλερτ με τη σκοτεινή γοητεία της αβεβαιότητας γύρω από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ερωτηθείς αν εξακολουθεί να τον εμπιστεύεται, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε «θα σας πω σε έναν μήνα». Στην καλύτερη περίπτωση θα μπορούσε να εκληφθεί ως ατυχές χιούμορ, αλλά μάλλον πρόκειται για μια πραγματικότητα κατά την οποία, η αμερικανική στάση απέναντι στη Ρωσία παραμένει διαπραγματεύσιμη ανά εβδομάδα. Για τη Μόσχα αυτό είναι πράσινο φως να συνεχίσει τις επιθέσεις της στην Ουκρανία και τις προκλήσεις στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής.
Το ΝΑΤΟ, δια του Γενικού Γραμματέα Μαρκ Ρούτε, προσπαθεί να ισορροπήσει σε μια στάση ψυχραιμίας. Κάθε πιθανή κατάρριψη «εξαρτάται» από την επιχειρησιακή εικόνα, την πρόθεση, τον οπλισμό, τον κίνδυνο για πολίτες και υποδομές. Αυτό είναι το σωστό πλαίσιο εμπλοκής. Το πολιτικό πλαίσιο όμως απαιτεί καθαρή βεβαιότητα ότι, αν η παραβίαση γίνει καταφανής απειλή, η Συμμαχία θα κινηθεί ως ένα σώμα. Χωρίς αυτό, κάθε «κανόνας εμπλοκής» μένει νόμισμα χωρίς αντίκρισμα.
Ας μη γελιόμαστε. Από το 1945 και μετά, οι Ευρωπαίοι έζησαν με την πεποίθηση ότι πίσω από κάθε ραντάρ στέκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες οι οποίες αν χρειαζόταν ήτα έτοιμε να υπερασπιστούν του συμμάχους τους. Όταν το μήνυμα θολώνει, οι αντίπαλοι δοκιμάζουν τα όρια. Το έχουμε δει με τις αλλεπάλληλες ρωσικές παρενοχλήσεις στον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο και τις τάσεις επίδειξης ισχύος από τις χώρες της Βαλτικής μέχρι τη Σκανδιναβία. Η αποτροπή δεν είναι μόνο πύραυλοι, βλήματα και αεροπλάνα. Είναι η πίστη ότι, στο κρίσιμο δευτερόλεπτο, δεν θα βρεθείς μόνος.
Η αντίφαση Τραμπ δεν είναι απλώς το στιλ που έχει επιλέξει, αλλά διαμορφώνει κίνητρα. Όταν ο ηγέτης της υπερδύναμης περιορίζεται στις σκληρές ατάκες στη Μόσχα από το βήμα του ΟΗΕ και την ίδια ώρα αφήνει παράθυρο «διαπραγμάτευσης» για την ουσία της συμμαχικής στήριξης, ο Πούτιν ακούει κάτι πολύ συγκεκριμένο. Ακούει ότι μπορεί να σπρώξει ακόμη λίγο, να τεστάρει νέα όρια, να επενδύσει στη Βαβυλωνία και την εσωστρέφεια της Δύσης. Άλλωστε η στρατηγική της αμφιθυμίας τον ευνοεί και αυτό δεν το διορθώνουν οι δασμολογικές απειλές «που θα τελειώσουν τον πόλεμο γρήγορα». Οι πόλεμοι τελειώνουν με στρατηγική, με αποφασιστικότητα και ισχύ και όχι με συνθήματα.
Η Συμμαχία χρειάζεται μια φωνή που να λέει το αυτονόητο χωρίς υπεκφυγές. Παραβίαση ισούται με αναχαίτιση και, αν απαιτηθεί, κατάρριψη. Κυρίως, ισούται με βεβαιότητα ότι το Άρθρο 5 δεν μετριέται με τις μονάδες δημοφιλίας των δημοσκοπήσεων. Αν πράγματι βρισκόμαστε στην πιο ολισθηρή στιγμή ασάφειας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, τότε το «εξαρτάται» του Τραμπ δεν είναι πολιτική. Είναι ρίσκο. Η Ιστορία μετρά τους ηγέτες όχι από τις σκληρές εκφράσεις , αλλά από το αν οι σύμμαχοί μπορούν να τους εμπιστευθούν.
Σήμερα κανείς δεν μπορεί να εμπιστευθεί τις ΗΠΑ και αυτό, δυστυχώς, είναι το μόνο που δεν «εξαρτάται» από κανέναν άλλο πλην του Ντόναλντ Τραμπ.
