Πώς η έξοδος των ΗΠΑ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας καθιστά το Μουντιάλ ένα πρωτοφανές «πείραμα υγείας» και πόσο κινδυνεύουν οι 48 ομάδες και τα 5 εκατομμύρια επισκεπτών.
Στα τέλη του Απρίλη, ένα κρουαζιερόπλοιο σαλπάρει από την Ουσουάια της Αργεντινής -το νοτιότερο λιμάνι του πλανήτη- με προορισμό την Ανταρκτική. Πλαγκτόν, πιγκουίνοι, κρύα ταξιδιωτικά στιγμιότυπα. Στη διαδρομή, αρρωσταίνουν μερικοί επιβάτες. Πυρετός, αναπνευστικά, αναιμία. Όταν φτάνουν στο Πούντα Αρένας της Χιλής, οι γιατροί κάνουν την κίνηση που λέει το πρωτόκολλο: ειδοποιούν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Διάγνωση: Χανταϊός. Ένας ιός που μέχρι χθες θεωρούσαν ενδημικό αλλού στη Νότια Αμερική, όχι στην Γη του Πυρός. Σε λίγες ώρες, ο ΠΟΥ ενεργοποιεί τους Διεθνείς Υγειονομικούς Κανονισμούς -εργαστηριακή ταυτοποίηση, ιατρική μεταφορά, ειδοποίηση όλων των χωρών που έχουν πρόσβαση στο σύστημα. Εκτός από μία.
Στις 22 Ιανουαρίου του 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν επίσημα από τον ΠΟΥ. Η ειδοποίηση για το κρουαζιερόπλοιο δεν έφτασε ποτέ στη Ουάσιγκτον. Η πληροφορία ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο, παρακάμπτοντας τη χώρα που σε λίγες εβδομάδες θα υποδεχόταν πέντε με επτά εκατομμύρια ξένους επισκέπτες -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ίδιου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ τον Δεκέμβριο- από περισσότερες από διακόσιες χώρες, για το μεγαλύτερο Μουντιάλ της ιστορίας του ποδοσφαίρου.
Το «πείραμα» που δεν είχε σχεδιάσει κανείς
Καλωσορίσατε στο πρώτο μεγάλο μαζικό γεγονός του πλανήτη μετά την αμερικανική αποχώρηση. Καλωσορίσατε σε ένα πείραμα δημόσιας υγείας που κανείς δεν ζήτησε να γίνει. Η FIFA δεν τα είχε σκεφτεί έτσι. Όταν αποφάσιζε το 2018 να μοιραστεί το Μουντιάλ 2026 ανάμεσα σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό -48 ομάδες, 16 πόλεις-διοργανώτριες, 6 εβδομάδες αγώνων στην καρδιά του βορειοαμερικανικού καλοκαιριού- η συνταγή φαινόταν τέλεια. Το πρόβλημα είναι ότι ο κόσμος, στο μεταξύ, αρρώστησε.
Στο Βανκούβερ, μία από τις δεκαέξι πόλεις, οι γιατροί δεν ενδιαφέρονται να κρύβουν την ανησυχία τους. Οι ρυθμοί εμβολιασμού για ιλαρά στις περισσότερες περιοχές της Βρετανικής Κολούμπια έχουν πέσει κάτω από το 95%, το κατώφλι που χρειάζεται για να μπλοκάρει η μετάδοση. Η επαρχία κατέγραψε πάνω από 400 κρούσματα ιλαράς μέσα στον τελευταίο χρόνο. Ο Καναδάς, μια χώρα που είχε επίσημα εξαλείψει τη νόσο, έχασε αυτό το status πέρσι. «Σε χώρους όπως τα γήπεδα της FIFA, όπου οι επισκέπτες έρχονται από επαρχίες και χώρες με ανομοιόμορφη κάλυψη εμβολιασμού, ακόμα κι ένα μόνο εισαγόμενο κρούσμα μπορεί να εξαπλωθεί ραγδαία πέρα από τα στάδια», γράφει η ερευνητική ομάδα του UBC. Πρόσφατο προηγούμενο: οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί του Βανκούβερ το 2010 -μετά τη λήξη των αγώνων, εισαγόμενα κρούσματα ιλαράς διασκορπίστηκαν με τους θεατές στις πτήσεις της επιστροφής. Πλέον, βέβαια, δεν μιλάμε μόνο για την ιλαρά.
Ο συναγερμός του Μαΐου
Στις 17 Μαΐου, ο ΠΟΥ κήρυξε «επείγουσα κατάσταση διεθνούς ενδιαφέροντος» -δηλαδή τον υψηλότερο συναγερμό που διαθέτει- για το ξέσπασμα του ιού Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα. Περισσότερα από 300 ύποπτα κρούσματα, 88 θάνατοι. Η FIFA βρέθηκε σε αμηχανία. Η ομάδα του Κονγκό, που είχε προκριθεί για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη διοργάνωση, αντιμετωπίζει πια ταξιδιωτικούς περιορισμούς από όλες τις τρεις χώρες-οικοδέσποινες. Το DW Africa αποκάλυψε ότι το Κονγκό ζήτησε επίσημα επιστροφή των χρημάτων για τα εισιτήρια από φιλάθλους που δεν θα μπορέσουν να ταξιδέψουν.
Δεκαεννέα μέρες πριν την έναρξη, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ, του Καναδά και του Μεξικού εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση: ευθυγραμμισμένα μέτρα ελέγχου επιβατών από «αφρικανικές περιοχές μεγαλύτερου κινδύνου». Καμία λεπτομέρεια. Καμία ημερομηνία. Η Μεξικανική κυβέρνηση πήγε ένα βήμα παραπέρα: ζήτησε καραντίνα 21 ημερών για όποιον έρχεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Τα νούμερα μιλάνε από μόνα τους, αλλά οι ειδικοί λένε κάτι πιο ενδιαφέρον. «Οι κίνδυνοι λοιμωδών νοσημάτων κατά το Μουντιάλ θα μοιάζουν πολύ πιο οικείοι από όσο υπονοούν οι τρομακτικοί τίτλοι», γράφει στο STAT η λοιμωξιολόγος Κρουτίκα Κουπάλι από το Ντάλας. Δεν είναι ο Έμπολα που θα γίνει επιδημία στο Νιου Τζέρσι. Είναι η αφυδάτωση από τη ζέστη, η τροφική δηλητηρίαση σε ένα πλήθος δύο εκατομμυρίων στα fan zones, η ιλαρά που εισάγεται από κάποιον ανεμβολίαστο επισκέπτη και μετά εκρήγνυται σε μια σχολική κοινότητα του Ντένβερ. Είναι, με δυο λόγια, οι ίδιοι εχθροί που πάντα χτυπούσαν τις πολυπληθείς διοργανώσεις -μόνο που τώρα τους κοιτάζουμε με μισό μάτι.
Γιατί μισό; Επειδή τα συστήματα επιτήρησης που υποτίθεται ότι θα τους έβλεπαν εγκαίρως βρίσκονται σε φάση κατάρρευσης. Από την πανδημία του κόβιντ και μετά, σύμφωνα με ανάλυση της καναδικής εταιρείας ΑΙ-επιτήρησης BlueDot, η ποιότητα και η ταχύτητα της παγκόσμιας ενημέρωσης για κρούσματα έχει υποχωρήσει αισθητά. Στις ΗΠΑ ειδικά, η αποχώρηση από τον ΠΟΥ, έκοψε την πρόσβαση σε τέσσερα κρίσιμα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης που η χώρα είχε στήσει η ίδια εδώ και δεκαετίες: το παγκόσμιο σύστημα παρακολούθησης της γρίπης, τον μηχανισμό συναγερμού για επιδημίες σε ανθρωπιστικές κρίσεις, το δίκτυο για πλαστά φάρμακα. Σε επιστολή τους τον Μάρτη, οκτώ Δημοκρατικοί γερουσιαστές προς τον RFK Jr. και τον Marco Rubio έγραψαν με στεγνό λεξιλόγιο ότι η χώρα γίνεται «λιγότερο ασφαλής από λοιμώδη νοσήματα».
Κι έτσι, την ώρα που η μπάλα θα κυλάει στην Ατλάντα, στο Σιάτλ, στη Φιλαδέλφεια και στη Νέα Υόρκη, εταιρείες όπως η BlueDot, αλλά και η ECDC της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα τρέχουν παράλληλα σιωπηλά. Θα παρακολουθούν χιλιάδες κρούσματα την ημέρα, θα μοντελοποιούν διασπορά, θα ειδοποιούν ιδιωτικούς πελάτες -ασφαλιστικές, διοργανωτές, ξενοδοχειακούς ομίλους- για το τι έρχεται. Ο δημόσιος τομέας στις ΗΠΑ θα μάθει με καθυστέρηση. Ή θα τα μάθει από τους ίδιους τους θεατές που θα κατεβαίνουν με πυρετό από τα αεροπλάνα.
Η FIFA θα μετρήσει εισιτήρια, τηλεθέαση, εμπορεύματα. Ο πλανήτης θα μετρήσει κάτι άλλο. Ποια έθνη επέλεξαν να μένουν στο σύστημα όταν χρειάστηκε. Και ποια προτίμησαν να μάθουν για τον χανταϊό από τα κανάλια τους. Προσπαθώντας να ξυπνήσει αναμνήσεις όπως εκείνες του Μπέργκαμο πριν την πρώτη καραντίνα. Όταν η μισή πόλη είχε πάει να δει την αγαπημένη της ομάδα, την Αταλάντα, στο Μιλάνο όπου αναγκάστηκε να παίξει για το Τσάμπιονς Λιγκ, και λίγες ημέρες αργότερα μετέφεραν πτώματα με στρατιωτικά φορτηγά γιατί ο κορωνοϊός χτύπησε τη μικρή πόλη της Βόρειας Ιταλίας όσο καμία άλλη εκείνο τον καιρό στον πλανήτη. Σε έξι εβδομάδες, ξεκινάει η πρώτη σέντρα. Και μαζί της, ένα στρες τεστ που δεν θα δείξει αν σκοράρει η Βραζιλία ή η Γαλλία. Θα δείξει κάτι πολύ πιο σοβαρό.
Πηγή: protothema.gr
