Του Πατριάρχη
Ο όρος «γενοκτονία» δεν είναι απλώς βαρύς, είναι νομικά φορτισμένος, ιστορικά επώδυνος και θεσμικά κατοχυρωμένος. Δεν είναι σύνθημα, δεν είναι πολιτική ρητορική, ούτε όπλο στα social media. Κι όμως, από την έναρξη των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, ο όρος χρησιμοποιείται με ευκολία, κυρίως από κόμματα, ομάδες και ανθρώπους, που αναζητούν πολιτική νομιμοποίηση για τη στάση τους απέναντι στο Ισραήλ και ενίοτε για τον αντισημιτισμό τους.
Ένας σοβαρός άνθρωπος και πολύ περισσότερο ένα σοβαρό κόμμα ή μια οργάνωση, πριν εκφράσει θέσει θα άνοιγε το λεξικό του ΟΗΕ. Σύμφωνα με τη Σύμβαση για την Πρόληψη και την Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948), γενοκτονία συνιστά κάθε πράξη που αποσκοπεί στην καταστροφή, εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας. Αλλά αυτό δεν φτάνει. Πρέπει να αποδειχθεί και πρόθεση.Πρόθεση εξόντωσης. Δεν αρκούν οι νεκροί, όσο τραγικά μεγάλος κι αν είναι ο αριθμός τους. Δεν αρκούν οι βομβαρδισμοί, ούτε καν η μαζική μετακίνηση πληθυσμού. Το κριτήριο είναι ένα. Ο σκοπός.
Και εδώ έρχεται το κρίσιμο ερώτημα. Έχει αποδειχθεί νομικά (όχι συναισθηματικά, ούτε πολιτικά) ότι το Ισραήλ επιδιώκει την εξόντωση του παλαιστινιακού λαού ως τέτοιου; Όχι. Όσοι το ισχυρίζονται, βασίζονται σε εικόνες φρίκης, αδιάψευστες μεν, αλλά αποκομμένες από το νομικό και ιστορικό πλαίσιο. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις, κατά δήλωση του ίδιου του Τελ Αβίβ και με τεκμηρίωση από ανεξάρτητους παρατηρητές, έχουν ως στόχο την εξάρθρωση της Χαμάς, όχι τη φυσική εξόντωση του παλαιστινιακού πληθυσμού. Το ότι αυτό γίνεται με δυσανάλογη βία, είναι άλλο ζήτημα. Ότι υπάρχει ανθρωπιστική κρίση, δεν αμφισβητείται. Αλλά άλλο είναι το έγκλημα πολέμου και άλλο η γενοκτονία.
Η χρήση του όρου από κράτη όπως η Νότια Αφρική στον ΟΗΕ, ή από ακτιβιστικές ομάδες γραφικών περιφερόμενων παραθεριστών, στα ελληνικά νησιά, εξυπηρετεί πολιτικές ατζέντες. Είναι προσπάθεια μετατροπής ενός σύνθετου γεωπολιτικού ζητήματος σε ηθικό δίπολο, με το κακό Ισραήλ και τους αθώους Παλαιστίνιους. Δεν υπάρχει χώρος για την πολυπλοκότητα του ζητήματος, για την ιστορική διαδρομή της σύγκρουσης και για τα εγκλήματα και των δύο πλευρών. Αν το έγκλημα των Παλαιστινίων της Χαμάς προκάλεσε λιγότερα θύματα από την απάντηση του Ισραήλ, δεν σημαίνει πως διαγράφεται το πρώτο έγκλημα. Δεν είναι θέμα συμψηφισμού.
Το τραγικό είναι ότι με την κατάχρηση του όρου, αποδυναμώνεται το ίδιο του το νόημα. Αν όλα είναι γενοκτονία, τότε τίποτα δεν είναι. Και όταν έρθει η στιγμή να αντιμετωπιστεί μια πραγματική γενοκτονία, με πρόθεση, σχέδιο και εφαρμογή, ποιος θα ακούσει; Ποιος θα πιστέψει;
Η νομική ακρίβεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι το μόνο εργαλείο που μας έχει απομείνει για να ξεχωρίζουμε την καταγγελία από τη δικαιοσύνη και την οργή από την αλήθεια.
