Του Πατριάρχη
Δεν νομίζω πως κάποιος έτρεφε ψευδαισθήσεις, πως η τριμερής στη Νέα Υόρκη είχε ελπίδες να γυρίσει σελίδα στο Κυπριακό. Οι πιο αισιόδοξοι θεωρούσαν – ορθώς – ότι θα ήταν «επιτυχία» αν έμενε απλώς ανοιχτό το βιβλίο και η προοπτική να αλλάξει κάτι, χωρίς να είναι σαφές τι θα ήταν αυτό το κάτι.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες είδε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Τατάρ, στο περιθώριο της 80ης Γενικής Συνέλευσης, επαναβεβαίωσε την πρόθεσή του να κρατήσει ζωντανή την προσπάθεια και κατέστησε σαφές ότι ο προσανατολισμός παραμένει η επανεκκίνηση από το σημείο που σταμάτησαν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά, τον Ιούλιο του 2017.
Αυτό βεβαίως δεν είναι «είδηση», αλλά υπενθύμιση.
Κατά τη συζήτηση, συμφωνήθηκε ότι μετά τις «εκλογές» στα κατεχόμενα θα ενεργοποιηθεί ξανά η προσωπική του απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν Γκουεγιάρ, πραγματοποιώντας νέο κύκλο διαβουλεύσεων σε Λευκωσία, Αθήνα, Άγκυρα, Λονδίνο και Βρυξέλλες, για να προετοιμαστεί μια νέα διευρυμένη συνάντηση προς το τέλος του χρόνου. Χρήσιμη ως διαδικασία, αλλά δίχως τη παραμικρή υπόσχεση ουσίας. Η διπλωματία αγαπά τις ημερομηνίες, όταν δεν μπορεί να παράξει αποφάσεις.
Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού, ο Ερσίν Τατάρ συνέχισε το «ίδιο βιολί». Επέμεινε στους «δύο λαούς», στη «κυριαρχική ισότητα», επαναλαμβάνοντας ότι δεν αρχίζουν διαπραγματεύσεις χωρίς αναγνώριση ισότιμου διεθνούς καθεστώτος στο ψευδοκράτος. Ζήτησε παράλληλα «διευκολύνσεις», όπως απευθείας πτήσεις και εμπόριο ως προϋπόθεση για να μας κάνει την χάρη να συζητήσει. Προφανώς και οι απαιτήσεις Τατάρ δεν είναι ρητορικές υπεκφυγές, αλλά η ταφόπλακα για κάθε προοπτική ομοσπονδιακής λύσης.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της απογοήτευσης, γιατί ο ΟΗΕ δεν διαθέτει πραγματικούς μοχλούς πίεσης. Χωρίς σύγκλιση συμφερόντων των ισχυρών ή χωρίς σαφές κόστος για την τουρκική αδιαλλαξία, η Γραμματεία του Διεθνούς Οργανισμού. περιορίζεται σε μεσολαβητικές μανούβρες και ανούσιες ευγενικές διατυπώσεις. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επέμεινε αυτές τις μέρες στην ανάγκη να δημιουργηθεί πολιτική δυναμικής στήριξης, ακόμη και με κινήσεις υψηλού συμβολισμού όπως το δείπνο που παρέθεσε στους αντιπροσώπους των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο συμβολισμός είναι πάντα αναγκαίος, αλλά όχι επαρκής.
Η θέση του Προέδρου ότι το Κυπριακό δεν λύνεται μόνο με το διεθνές δίκαιο, αλλά με σύμπτωση συμφερόντων, θεωρείται απεχθής παραδοχή, από όσους θέλουν τον κόσμο να λειτουργεί ως εγχειρίδιο για πρωτοετείς φοιτητές Νομικής ή μανιφέστο Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης. Η ιστορία όμως είναι πιο σκληρή από τέτοιας μορφής εγχειρίδια. Όσοι είχαν μαζί τους το δίκαιο, ηττήθηκαν όταν έλειπαν οι σύμμαχοι ή οι συγκυρίες. Όσοι βρήκαν «πλάτη», επειδή βόλευε και άλλους, προχώρησαν. Για την Κύπρο, το ιδανικό είναι το αυτονόητο, που θυμίζει κοινή λογική της διπλωματίας. Να ευθυγραμμιστούν οι δικές μας θέσεις με ανάγκες τρίτων που σήμερα παίζουν πραγματικό ρόλο στα ενεργειακά, στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου, στη μεταναστευτική πίεση και στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Λιγότερη ρητορική και περισσότερη δουλειά χαμηλής έντασης. Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης που δεν θα είναι διακοσμητικά που θα δυσκολεύουν την απόσχιση και θα διευκολύνουν την καθημερινότητα των πολιτών και στις δύο πλευρές της γραμμής κατάπαυσης του πυρός. Ενεργειακές διαδρομές που κάνουν την Κύπρο αναγκαία και όχι γραφική υποσημείωση. Διπλωματικές γέφυρες με Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες, Λονδίνο, Παρίσι, Βερολίνο… και όχι για φωτογραφίες αλλά για δεσμεύσεις. Αξιοποίηση της ιδιότητας του μέλους της ΕΕ, με επίμονη αναζήτηση μηχανισμών που να μετατρέπουν την παραβίαση ψηφισμάτων σε πραγματικό κόστος για την Άγκυρα, είτε σε επίπεδο τελωνειακής ένωσης είτε με τον αποκλεισμό από άλλα στοχευμένα εργαλεία, όπως είναι το πρόγραμμα SAFE.
Όλα αυτά δεν υπόσχονται θαύματα, αλλά χτίζουν περιβάλλον όπου μια λύση καθίσταται χρήσιμη και για άλλους.
Αν η χθεσινή τριμερής είχε κάτι να μας διδάξει, είναι αυτό. Η διάρρηξη του αδιεξόδου δεν θα έρθει με ανακοινωθέντα. Θα έρθει όταν η πλευρά μας μετατρέψει το δίκαιο της σε συμφέρον τρίτων και το συμφέρον τρίτων σε δίκαιο της. Μέχρι τότε, οι συναντήσεις θα μοιάζουν νοσοκομειακό θάλαμο εντατικής για να κρατηθεί ζωντανή η προσδοκία, ενώ ο ασθενής θα χαροπαλεύει.
