Του Πατριάρχη
Η συμφωνία που υπεγράφη μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κατάργηση ή μείωση δασμών και την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας δεν είναι ούτε θρίαμβος ούτε υποχώρηση.
Είναι μια ρεαλιστική προσαρμογή σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες έχουν χαθεί και η παγκόσμια οικονομία μοιάζει περισσότερο με κινούμενη άμμο παρά με σταθερό έδαφος. Μετά από χρόνια εμπορικών συγκρούσεων και εκατέρωθεν επιβολής δασμών, ειδικά την περίοδο της προεδρίας Τραμπ, οι δύο πλευρές επιστρέφουν στη λογική των αμοιβαίων παραχωρήσεων. Αυτό δεν σημαίνει πως όλα λύθηκαν ή ότι επανήλθαμε σε μια εποχή οικονομικής αθωότητας. Σημαίνει, όμως, πως οι δύο μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις του πλανήτη αντιλαμβάνονται πως δεν έχουν την πολυτέλεια να λειτουργούν ανταγωνιστικά όταν γύρω τους φουντώνουν γεωπολιτικές κρίσεις, πληθωριστικές πιέσεις και το διαρκές άγχος μιας κινεζικής οικονομικής επεκτατικότητας.
Η κατάργηση συγκεκριμένων δασμών ανοίγει δρόμο για περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές στις ΗΠΑ και για περισσότερες αμερικανικές εισαγωγές στην Ευρώπη. Κάτι τέτοιο, θεωρητικά, θα ρίξει το κόστος προϊόντων για τους καταναλωτές, θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και θα δημιουργήσει προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις. Αρκετοί Ευρωπαίοι παραγωγοί, ιδιαίτερα στους τομείς του χάλυβα, των μηχανημάτων και των αγροτικών τροφίμων, προσδοκούν μεγαλύτερη πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ διατηρούν πάντα το προβάδισμα στην τεχνολογία και την καινοτομία και βλέπουν την ευρωπαϊκή αγορά ως το φυσικό τους πεδίο επέκτασης, κυρίως σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών.
Αυτό όμως που μοιάζει με αμοιβαίο άνοιγμα, εμπεριέχει και έναν βαθύτατο κίνδυνο για την Ευρώπη. Η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας σε στρατηγικούς τομείς ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω εξάρτηση, τη στιγμή που η ΕΕ μιλά διαρκώς για στρατηγική αυτονομία. Το να ανοίγεις τις πόρτες στην αμερικανική ψηφιακή οικονομία, ενώ παλεύεις να ρυθμίσεις τους ίδιους τους αμερικανικούς κολοσσούς που τη μονοπωλούν, είναι παραδοξότητα. Παράλληλα, η Ευρώπη δεν πρέπει να ξεχνά την ιδιαιτερότητα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.Η Ουάσιγκτον δεν δεσμεύεται ποτέ από συλλογικές αποφάσεις· κινείται γρήγορα, βάσει εθνικού συμφέροντος και χωρίς εσωτερικές διαφωνίες. Αντίθετα, η ΕΕ απαιτεί συμφωνία μεταξύ 27 κρατών πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε ουσιαστική πολιτική.
Σε μικρές χώρες όπως η Κύπρος και η Ελλάδα, οι επιπτώσεις μιας τέτοιας συμφωνίας δεν φαίνονται άμεσα, αλλά δεν είναι καθόλου αμελητέες. Η πρόσβαση των ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων στις ΗΠΑ είναι θεωρητικά θετική, όμως στην πράξη απαιτεί μαζική παραγωγή, οργανωμένα συστήματα διανομής και τιμές που να αντέχουν τον ανταγωνισμό. Αντιθέτως, ο κίνδυνος να κατακλυστεί η ευρωπαϊκή αγορά από φθηνότερα και μαζικής κατανάλωσης αμερικανικά προϊόντα είναι υπαρκτός. Σε αυτό το πλαίσιο, αγρότες, μικρομεσαίοι παραγωγοί και βιοτέχνες στην Κύπρο και στην Ελλάδα, ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με αυξημένη πίεση χωρίς τα κατάλληλα μέσα για να την αντιμετωπίσουν. Αν δεν υπάρξει πρόνοια για προστατευτικές δικλείδες, η λεγόμενη «ελευθερία του εμπορίου» θα είναι ελευθερία μόνο για τους ισχυρούς.
Το πολιτικό νόημα της συμφωνίας, πάντως, είναι σαφές. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ στέλνουν ένα μήνυμα ενότητας απέναντι στις παγκόσμιες αναταράξεις, στην επιθετική πολιτική του Πεκίνου και στη διαρκή αποσταθεροποίηση που προκαλεί η Ρωσία. Ειδικά σε έναν κόσμο όπου ο προστατευτισμός κερδίζει έδαφος, η επιλογή να ενισχυθεί το διατλαντικό εμπόριο μοιάζει με επιστροφή στη λογική της συνεργασίας, ακόμα κι αν αυτή συνοδεύεται από αμοιβαίες επιφυλάξεις.
Όμως μια συμμαχία δεν κρίνεται την ημέρα που υπογράφεται, αλλά στον τρόπο που λειτουργεί όταν έρθει η πρώτη κρίση. Αν οι ΗΠΑ εκμεταλλευτούν τη συμφωνία για να επιβάλουν ακόμη περισσότερα τεχνολογικά και γεωπολιτικά τετελεσμένα, τότε οι σημερινές υπογραφές θα μοιάζουν σε λίγο καιρό με απερίσκεπτη παραχώρηση. Αν, όμως, υπάρξει πραγματική σύμπλευση και σεβασμός, τότε αυτή η συμφωνία μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο εργαλείο στα χέρια της ΕΕ.
